Archiv für Mai 2010
Władza rodzicielska według prawa niemieckiego
Władza rodzicielska przysługuje, gdy dziecko urodziło się w związku małżeńskim, gdy rodzice zawarli związek małżeński po urodzeniu dziecka oraz w przypadku, gdy oboje rodzice złożą zgodna oświadczenia, stanowiące, że chcą wspólnie sprawować władzę nad dzieckiem. Wiąże się ona z określonymi obowiązkami jak i prawami.
Prawo niemieckie kładzie silny naciska na to, by opieka nad dzieckiem była sprawowana przez obojga rodziców. Dlatego w przypadku niemożliwości wspólnego sprawowania władzy rodzicielskiej, prawo styczności z dzieckiem pozwala na wyznaczenie regularnych spotkań, ale nie wyklucza również innych form kontaktu, np. listownego.
Praktyka pokazuje (a prawo niemieckie odpowiada na nią), że nawet oboje rodziców może być pozbawiona władzy rodzicielskiej (dzieje się tak jednak tylko w skrajnych przypadkach). Rodzice mogą też zostać pozbawieni możliwości zarządzania majątkiem dziecka. W takich okolicznościach, na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, wyznaczony zostaje opiekun dla dziecka.
Separacja, a nawet i rozwód rodziców co do zasady pozwalają na wspólne wykonywanie władzy rodzicielskiej. Nie wyklucza to jednak prawa jednego z rodziców do wystąpienia do sądu o przyznanie wyłącznej władzy rodzicielskiej. Sąd działa tu tylko na wniosek, co wskazuje na wagę zasady sprawowania władzy rodzicielskiej przez obojga rodziców. Sąd niemiecki, podobnie jak i polski, kieruje się w swym rozstrzygnięciu interesem dziecka.
Rozwód najczęściej wiąże się z wieloma sporami między byłymi małżonkami. Dotyczy to przede wszystkim sprawowania władzy rodzicielskiej. Jeśli strony same nie dojdą do porozumienia, problem opieki nad dzieckiem, przyznania wizyt czy alimentów może być rozwiązany przez niemiecki sąd. W takim przypadku wręcz konieczna wydaje się pomoc niemieckiego prawnika.
Niemiecka Kancelaria Prawna Andreasa Martina – Berlin – Szczecin
Zobacz również: Rozwód według prawa niemieckiego, Rozwód w Niemczech – przesłanki, Koszty rozwodu w Niemczech, Władza rodzicielska według prawa niemieckiego, Separacja w prawie niemieckim, Alimenty – zastosowanie prawa niemieckiego, Rozwód w Niemczech.
Zaskarżenie oświadczenia woli – Anfechtung von Willenserklärung
W kwestii umów między partnerami z Polski i Niemiec duże znaczenie może odgrywać zaskarżenie oświadczenia woli, którego złożenie było niezbędne do zawarcia umowy.
Przyczyny nieważności umów zawarte są w katalogu:
- nieważność ze względu na niezachowania wymaganej formy, np. aktu notarialnego;
- naruszenie ustawy czy zwyczaju;
- nieważność ze względu na brak zdolności do czynności prawnych;
- nieważność ze względy na ograniczoną zdolność prawną i brak zgody, np. opiekuna ustawowego;
- zaskarżenie.
Pierwsze cztery wymienione przesłanki powodują nieważność umowy od samego początku. Taką umowę traktuje się tak, jakby w ogóle nie istniała. Zaskarżenie z kolei jest innym środkiem. Nie można go mylić z nieważnością następującą z mocy prawa, do której dochodzi bez „działania” strony. Zaskarżenie dotyczy umowy, która była ważna, ale dopiero wskutek działania późniejszego została unieważniona. Takie zaskarżenie, o którym wspomina §142 BGB (niemiecki kodeks cywilny), możliwe jest wtedy, gdy czynność prawna da się zaskarżyć i zostanie zaskarżona. Wtedy nie wywołuje ona skutków ex tunc, tzn. od jej powstania.
Warunkami ważnego zaskarżenia są:
- złożenie oświadczenia woli przeciw drugiej stronie (Geschäftspartner);
- zachowanie wymaganego terminu;
- istnienie choćby jednego z wymienionych przez ustawę przyczyn zaskarżenia, o którym wspomina BGB.
Niemiecka Kancelaria Prawna Andreasa Martina – Berlin – Szczecin
Testament w prawie niemieckim – cz.2
Jeśli spadkodawca w tak niejednoznaczny sposób określił spadkobierców, że określenie to pasowałoby do więcej niż jednej osoby i nie dałoby się ustalić osoby właściwej, to spadek musi zostać podzielony między te osoby w częściach równych.
Jeśli spadkodawca uzależnił przekazanie spadku od spełnienia określonego warunku zawieszającego, w razie wątpliwości przyjmuje się, że spadek zostanie przekazany, jeśli spadkobierca żył w momencie spełnienia tego warunku.
Jeśli spadkodawca uzależnił darowiznę od spełnienia warunku, polegającego na tym, że osoba określona jako spadkobierca musiała przez nieokreślony czas czegoś zaniechać albo też coś czynić oraz jeśli to zaniechanie albo czynienie zależy już jedynie od woli tej osoby, w razie wątpliwości przyjmuje się, że przydzielenie spadku zależy od warunku rozwiązującego, polegającego na tym, czy ta osoba daną czynność podjęła albo danej czynności zaniechała.
Rozporządzenie ostatniej woli, w którym spadkodawca określił swego małżonka jako spadkobiercę, jest nieważne, jeśli małżeństwo zostało rozwiązane przed śmiercią spadkodawcy. W takim przypadku wystarczy, że przed śmiercią spadkodawcy zostały spełnione warunki dla rozwodu i spadkodawca wniósł o rozwód albo zgodził się na niego. Tak samo odnosi się do sytuacji, w której spadkodawca w chwili śmierci był uprawniony do wniesienia wniosku o rozwód i wniosek taki przygotował.
Rozporządzenie ostatniej woli, w którym spadkodawca określił swego narzeczonego jako spadkobiercę jest nieważny, jeśli przed śmiercią spadkodawcy zaręczyny zostały zerwane.
Niemiecka Kancelaria Prawna Andreasa Martina – Berlin – Szczecin
Dowiedz się więcej: Testament w prawie niemieckim cz.1, Testament w prawie niemieckim cz. 3, Zachowek, Prawo spadkowe w Niemczech, Sprawy spadkowe w Niemczech, Dziedziczenie w prawie niemieckim – brak zdolności do dziedziczenia – Erbunwürdigkeit, Podatek od spadku w Niemczech.
Testament w prawie niemieckim – cz. 1
Prawo niemieckie (a ściślej: BGB) przewiduje, że spadkodawca może spisać testament tylko osobiście: „Der Erblasser kann ein Testament nur persönlich errichten“- § 2064 BGB. Spadkodawca nie może też powierzyć komuś innemu określenia, kto ma być spadkobiercą, a także co jest przedmiotem dziedziczenia.
Testament musi być możliwie najbardziej precyzyjny – musi z niego jasno wynikać, czy spadkobierca może dziedziczyć, czy też nie.
Jeśli spadkodawca nie określi bliżej swoich spadkobierców, spadkobiercami są te osoby, które w odpowiednich częściach spadkobrałyby w momencie śmierci spadkodawcy. Jeśli spadkobranie możliwe jest tylko po spełnieniu określonego warunku lub upływie czasu, a jego spełnienie czy też upływ tego czasu ma miejsce dopiero po śmierci spadkodawcy, to w przypadku jakichkolwiek wątpliwości, za spadkobierców postrzega się te osoby, które byłyby nimi, jeśli spadkodawca zmarłby dopiero w momencie spełnienia tych warunków (upływie tego czasu).
Jeśli spadkodawca nie określił bliżej spadkobrania swoich dzieci, a dziecko to przed uzyskaniem spadku zmarło, to w przypadku wątpliwości uważa się, że zstępni tego dziecka (kolejne pokolenie) wchodzą w jego prawa.
Jeśli w testamencie spadkodawca obdarował jednego ze swych zstępnych, a ten jednak po spisaniu testamentu nie może dziedziczyć, to w przypadku wątpliwości przyjmuje się, że zstępni tego zstępnego (czyli kolejne pokolenie) wchodzą w jego prawa.
Jeśli spadkodawca nie określił ściślej dziedziczenia jakiejś grupy osób lub osób, które były z nim w stosunku służbowym lub biznesowym, to w przypadku wątpliwości przyjmuje się, za osoby takie uważa się te, które należały do tej grupy lub były w takim stosunku wobec spadkodawcy w chwili śmierci spadkodawcy.
Jeśli spadkodawca zostawiłby spadek bliżej nieokreślonym osobom ubogim, to w przypadku wątpliwości przeznacza się ten spadek kasie publicznej organizacji osób ubogich (öffentliche Armenkasse der Gemeinde) w dzielnicy, której spadkodawca ostatnio miał miejsce zamieszkania. Zastrzega się jednak, że musi on zostać rozdzielony między te osoby.
Niemiecka Kancelaria Prawna Andreasa Martina – Berlin – Szczecin
Dowiedz się więcej: Testament w prawie niemieckim cz. 2, Testament w prawie niemieckim cz. 3, Zachowek, Prawo spadkowe w Niemczech, Sprawy spadkowe w Niemczech, Dziedziczenie w prawie niemieckim – brak zdolności do dziedziczenia – Erbunwürdigkeit, Podatek od spadku w Niemczech.
Zrzeczenie się spadku w prawie niemieckim – Erbverzicht
Krewni jak i małżonek spadkodawcy mogą poprzez zawarcie umowy ze spadkodawcą zrezygnować z należnego im ustawowo spadku. Zrzekający się jest wyłączony z sukcesji na takich zasadach, jakby w momencie śmierci spadkodawcy on sam nie żył. Osoba rezygnująca ze spadku nie ma również prawa do zachowku. Rezygnacja ze spadku może być jednak ograniczona tylko do rezygnacji z samego zachowku.
Zrzeczenie się spadku może wymagać zgody sądu rodzinnego (Familiengericht), np. jeśli osoba zrzekająca się jest ubezwłasnowolniona. Jeśli znajduje się ona pod opieką rodziców, taka zgoda jest również wymagana. Zrzeczenie nie się spadku przez opiekuna (Betreuer) jest kolejnym przypadkiem, w którym konieczne jest uzyskanie zezwolenia sądu (tu: Betreuungsgericht).
Spadkodawca może zawrzeć umowę wyłącznie osobiście. Jeśli posiada on ograniczoną zdolność do czynności prawnych, to nie potrzebuje on zgody swojego przedstawiciela ustawowego. Jeśli spadkodawca w ogóle nie ma zdolności do czynności prawnych, umowa może być zawarta przez jego przedstawiciela ustawowego. Prawo niemieckie przewiduje dla określonych przypadków konieczność uzyskania przez spadkodawcę (nawet przez niego!) zgody sądu na zawarcie takiej umowy.
Umowa o zrzeczeniu się spadku musi być zawarta przed notariuszem.
Zasadą jest, że zrzeczenie się spadku przez zstępnego lub krewnego spadkodawcy sprawia, że oddziałuje to również na zstępnych osoby zrzekającej się. Jeśli więc np. spadku po swym ojcu zrzekłby się pan Tadeusz, czynność ta powodowałaby skutki również w sferze praw jego syna, Filipa: „Verzichtet ein Abkömmling oder ein Seitenverwandter des Erblassers auf das gesetliche Erbrecht, so erstreckt sich die Wirkung des Verzichts auf Seine Abkömmlinge…”. Umowa może jednak stanowić inaczej: „…sofern ein anderes bestimmt wird” – § 2349 BGB.
Z darowizny testamentowej można zrezygnować nawet wtedy, gdy dziedziczenie przewiduje spisany już testament. Również i w tym przypadku wymaga się zawarcia odpowiedniej umowy.
Niemiecka Kancelaria Prawna Andreasa Martina – Berlin – Szczecin
Dowiedz się więcej: Zachowek, Prawo spadkowe w Niemczech, Sprawy spadkowe w Niemczech, Dziedziczenie w prawie niemieckim – brak zdolności do dziedziczenia – Erbunwürdigkeit.